Geen ABC of XYZ bij kennelijk onredelijk ontslag

Een bespreking van Hoge Raad, 27 november 2009, LJ BJ6596

Vaststelling van vergoedingen bij kennelijk onredelijk ontslag

Als de kantonrechter de arbeidsovereenkomst ontbindt, geldt de kantonrechtersformule (ook wel ‘ABC-formule’) bij het bepalen van de vergoeding. Een arbeidsovereenkomst kan ook eindigen door opzegging. Als een arbeidsovereenkomst door de werkgever wordt opgezegd, kan de werknemer in rechte schadevergoeding vorderen, bijvoorbeeld gelet op de gevolgen die de opzegging voor de werknemer heeft. Indien de rechter de opzegging kennelijk onredelijk oordeelt, dient de rechter een schadevergoeding toe te kennen. Al lange tijd speelt de vraag hoe deze schadevergoeding vastgesteld dient te worden. Op 14 oktober 2008 oordeelde het Gerechtshof ‘s-Gravenhage dat in geval van een kennelijk onredelijke opzegging een vergoeding van – kort gezegd – de (huidige) kantonrechtersformule x 0,7 als uitgangspunt dient te worden genomen. De vier andere Gerechtshoven (Amsterdam, ‘s-Hertogenbosch, Arnhem en Leeuwarden) oordeelden echter op 7 juli 2009 dat een daarvan afwijkende formule gehanteerd dient te worden: de zogenaamde XYZ-formule waarbij wordt aangesloten bij de kantonrechtersformule zoals die voor 1 januari 2009 gold, maar waarbij de Z-factor maximaal 0,5 is (in tegenstelling tot een in beginsel neutrale C-factor = 1 bij de kantonrechtersformule). De lagere rechtspraak is sinds de uitspraken van de Gerechtshoven niet eenduidig. Op 27 november 2009 heeft de Hoge Raad zich uitgesproken over de berekeningswijze van de vergoedingen bij kennelijk onredelijk ontslag.

De uitspraak van de Hoge Raad

De Hoge Raad stelt voorop dat pas dan van een vergoeding sprake kan zijn als is vastgesteld dat het ontslag kennelijk onredelijk is. De enkele omstandigheid dat de werkgever de werknemer geen vergoeding heeft aangeboden, maakt het ontslag nog niet automatisch kennelijk onredelijk. Voorts oordeelt de Hoge Raad dat bij vergoedingen wegens kennelijk onredelijk ontslag de kantonrechtersformule niet kan worden toegepast omdat een vergoeding op grond van kennelijk onredelijk ontslag een ander karakter heeft dan een vergoeding die de kantonrechter kan toekennen bij ontbinding van de arbeidsovereenkomst. De vergoeding bij ontbinding van de arbeidsovereenkomst is een vergoeding naar billijkheid, terwijl de vergoeding bij kennelijk onredelijk ontslag een vergoeding wegens daadwerkelijk geleden schade is. De kennelijk onredelijk ontslag procedure is een gewone procedure waarbij het bewijsrecht en de normale regels met betrekking tot de begroting van de schade gelden. Omdat bij de begroting van de schade de concrete omstandigheden van belang zijn, verdraagt de algemene kantonrechtersformule – ook niet met een generieke korting – zich hier volgens de Hoge Raad niet mee. Hoewel de Hoge Raad zich niet over de XYZ-formule heeft uitgelaten, valt uit het arrest af te leiden dat ook de toepassing van een dergelijke algemene formule volgens de Hoge Raad niet juist is. Wel is volgens de Hoge Raad denkbaar dat rechters om de voorspelbaarheid van beslissingen te vergroten in de toekomst een zekere mate van inzicht geven in de factoren die relevant zijn bij het bepalen van de vergoeding bij kennelijk onredelijk ontslag (zoals het Gerechtshof Arnhem reeds heeft gedaan in haar uitspraak van 7 juli 2009).

Tips:

  • Eerst dient de vraag beantwoord te worden of de opzegging überhaupt kennelijk onredelijk is. Pas na een positieve beantwoording van deze vraag komt de vergoedingsvraag aan bod. Het enkele feit dat er geen vergoeding is toegekend, maakt het ontslag nog niet kennelijk onredelijk.
  • Bij vaststelling van de hoogte van de vergoeding dienen alle omstandigheden van het geval te worden meegewogen, zodat een algemene formule zich hiermee niet verdraagt. Het wachten is nu op de uitwerking van relevante factoren die in de (lagere) rechtspraak zullen moeten worden ontwikkeld. Tot die tijd blijft de uitkomst van de kennelijk onredelijk ontslagprocedure een onzekere zaak.
  • Enerzijds kunnen werknemers voortaan een volledige schadevergoeding krijgen na kennelijk onredelijk ontslag (dus zonder generieke korting). Anderzijds, lijkt het voor de werknemer niet makkelijk(er) geworden om in een kennelijk onredelijk ontslagprocedure alsnog voor een ontslagvergoeding in aanmerking te komen omdat de omvang van de schade niet steeds eenvoudig aan te tonen is.